Kiedy kupujesz w gazecie reklamę możesz wybrać stronę i dzień publikacji. Kiedy ogłaszasz program promocji zatrudnienia najlepszych absolwentów, sam wybierasz miejsce i dzień rozpoczęcia tej akcji. Ale kiedy spotkasz się oko w oko z ambitnym dziennikarzem, który zechce uzyskać od Ciebie wypowiedź w kontrowersyjnej sprawie, tego już wiedzieć nie musisz, szczególnie jeśli odrzuciłeś dziś rano propozycję wypowiedzi przed kamerą.

Przykład: Jesteś właścicielem klubu piłkarskiego. Przed Twoim biurem parkuje telewizyjny wóz transmisyjny naszpikowany antenami satelitarnymi. Wyskakuje z niego młody człowiek w wytartych sztruksach, dziarsko zarzuca na ramię kamerę i kieruje się ku wejściu. Wychodzisz przed budynek, aby sprawdzić co się dzieje. Zanim się czegokolwiek dowiesz jak spod ziemi wyrasta przed Tobą elegancko ubrany reporter, podstawia mikrofon i zadaje sensacyjne pytanie:

"Co Panu wiadomo o korupcji wśród sędziów piłkarskich?"

Właśnie padłeś ofiarą "wywiadu z zaskoczenia". Jesteś zmieszany. Coś mruczysz pod nosem. Próbujesz zasłonić ręką obiektyw kamery. Grozisz wezwaniem policji. Opinia publiczna już wie, że "maczałeś w tym palce" :-(

Czego uczą dziennikarzy

Przeprowadzenie wywiadu z zaskoczenia często jest jedyną metodą uzyskania wypowiedzi na aktualny i ważny temat. Decyzję o zastosowaniu tej metody podejmuje się po odrzuceniu oferty udzielenia wypowiedzi. Osoba, wobec której podejmuje się takie działanie musi być ważnym źródłem informacji, których nie można zdobyć w innym miejscu.

Wywiad z zaskoczenia zwykle ma konfrontacyjny charakter i wiąże się z fizycznym zagrożeniem dla dziennikarza. Dlatego zalecana jest daleko posunięta ostrożność.

Oto 8 porad jak przeprowadzić taki wywiad:

1. Poznaj zwyczaje i nawyki osoby, którą chcesz zaskoczyć. Dowiedz się, o której godziny przychodzi do pracy i kiedy ją kończy. Sprawdź jaką drogę musi pokonać do samochodu. Wybierz najlepsze miejsce na zasadzkę. Powinno to być miejsce, z którego trudno uciec oraz gwarantujące odpowiedni dystans do przejścia, w czasie którego zadasz swoje pytania. Jeśli to możliwe, unikaj okolic domu i obecności dzieci w okolicy.
2. Przygotuj listę pytań. Musisz pytać głośno, szybko i zdecydowanym tonem. Nie pytaj, "Dlaczego Pan to zrobił?", gdyż w takim pytaniu zakładasz, że pytany coś zrobił. Pytaj, "Czy to prawda, że..." albo "Co ma Pan do powiedzenia na temat...?"
3. Bądź przygotowany na to, że pytana osoba nic nie powie. Ale to żaden kłopot. Celem wywiadu z zaskoczenia jest utrwalenie przez kamerę reakcji osoby, która nie chce z Tobą rozmawiać. Takie nagranie to Twoje alibi, że próbowałeś zdobyć wypowiedź.
4. Weź ze sobą jak najwięcej ludzi. Wywiady z zaskoczenia mogą być niebezpieczne. Obecność większej grupy ludzi może ostudzić agresywne zapędy uczestników tego zdarzenia. Będziesz też mieć więcej świadków jeśli zdarzy się coś nieprzyjemnego.
5. Jeśli masz takie możliwości, weź ze sobą na wywiad dwie ekipy. Jedna będzie przez cały czas przy bohaterze rozmowy. Druga kamera sfilmuje wywiad z szerokiego planu.
6. Sprawdź czy sprzęt jest sprawny. Powiedz każdemu członkowi ekipy co ma robić po włączeniu kamery i mikrofonu. Zrób próbne nagranie jeśli to nie grozi zdemaskowaniem Twej obecności.
7. Ludzie zaskoczeni obecnością kamery czasem zachowują się agresywnie. Jeśli ktoś Ciebie dotyka lub popycha, próbuje odsunąć obiektyw kamery, zdecydowanie poproś, aby tego nie robił. Jeżeli nie przestanie, wezwij policję. Jeśli dysponujesz dwiema kamerami, drugi operator utrwali całe zajście. To nagranie możesz wykorzystać w sądzie jako dowód.
8. Wszystko co robisz musi zgodne z prawem. Nie wolno Ci wejść na teren prywatny bez zgody właściciela. W miejscu publicznym możesz rozmawiać z kim chcesz, ale nigdy nie utrudniaj mu poruszania się ani nie ograniczaj swobody ruchów.

Czego uczą konsultanci medialni

Telewizja jest "medium wrażeń". To co mówisz jest dużo mniej istotne od tego jak to robisz i jakie wywierasz wrażenie. Wyobraź sobie na przykład jakie wrażenie robią na widzach goście występujący w telewizji w ciemnych okularach.

Oto 8 porad jak tworzyć pozytywny wizerunek:

1. Sam tego chciałeś. Jeżeli odrzuciłeś prośbę mediów o wywiad, nie dziw się kiedy wychodząc z pracy, w drodze do samochodu, wysiadając z auta przed domem nagle zobaczysz przed sobą dziennikarza z mikrofonem i kamerą. Nie uciekaj, nie panikuj, nie rozpaczaj. Po prostu dziś los wybrał Ciebie.
2. Wygospodaruj trochę czasu na skupienie. Zaproponuj reporterowi, "Przejdźmy stąd w jakieś ustronne miejsce gdzie nie będzie nam przeszkadzać hałas z ulicy i będziemy mogli spokojnie porozmawiać." Zyskasz trochę na czasie, aby pozbierać myśli i zastanowić się o co zapyta dziennikarz. Jeżeli spodziewasz się ataku, nie ustawiaj się z logo Twej organizacji w tle. Po co wzmacniać negatywny materiał atrakcyjnym elementem wizualnym?
3. Wyznacz cel. Twoim celem w komunikacji kryzysowej jest skupienie w czasie wywiadu uwagi na informacjach dla Ciebie istotnych i pamiętanie, że podstawową grupą docelową nie są udziałowcy czy dziennikarze, ale klienci i pracownicy. Jeżeli masz na to czas, napisz na kartce trzy główne tezy, które pragniesz przekazać opinii publicznej. W czasie wywiadu wracaj do tych tez bez względu na to, o co pyta reporter. Powtarzanie tych tez wzmocni Twój główny przekaz.
4. Odnoś się do sedna sprawy. Twoje odpowiedzi muszą być krótkie (max. 30 sekund), konkretne i rzeczowe. Poważnego oskarżenia o powiedzmy, współpracę z potężnym bankiem inwestycyjnym w manipulowaniu kursem złotówki, nie można zbyć anegdotą o tym kiedy zacząłeś oszczędzać na pierwszy samochód.
5. Nie jesteś robotem. Nie denerwuj się kiedy reporter powtarza pytania. Trzymaj się swojej wersji, ale nie recytuj słów jak automat. Reporter poluje na ciekawą wypowiedź i tylko od Ciebie zależy co usłyszy, nawet kiedy pyta o to samo setny raz.
6. Nie baw się z ekipą telewizyjną w "policjanta i złodzieja". Jeżeli ekipa ma być usunięta z terenu Twej organizacji, pracownicy nie powinni w żadnym wypadku robić tego samodzielnie ani grozić dziennikarzom wezwaniem policji. Należy spokojnie poprosić policję o interwencję, ale tak, żeby ekipa telewizyjna tego nie widziała.
7. Przed kamerą bez prawnika. Nigdy nie wypowiadaj się do kamery w asyście swego prawnika i pamiętaj, że wyrażenie "Bez komentarza" robi takie samo wrażenie jak skorzystanie przez oskarżonego do odmowy zeznań kiedy to może być dla niego obciążające. Chcesz wystąpić w takiej "oskarowej" roli? Lepiej chyba jednak powiedzieć, "Zbieramy skrupulatnie wszystkie dostępne fakty i wypowiemy się w tej sprawie po ich dokładnej analizie." albo "Teraz tego nie wiem, ale będę wiedzieć za trzy dni." albo "Te informacje są poufne i mogłyby być wykorzystane przez konkurencję na naszą niekorzyść."
8. Tylko winny ucieka. Być może chciałbyś włożyć czapkę niewidkę, ale ucieczka przed kamerą tylko Cię ośmieszy. Nie biegnij. Nie chowaj się za drzwiami. Nie rozmawiaj przez lekko uchylone drzwi. Jeżeli ekipa telewizyjna złapie Cię w czasie wsiadania do samochodu, nie opuszczaj szyby, żeby coś powiedzieć w ostatniej chwili.

Konkluzja

Wywiad z zaskoczenia jest próbą zdobycia przez dziennikarza komentarza na wyłączność. Reporter zadaje krótkie i zaczepne pytania w agresywny sposób, żeby sprowokować Cię do wypowiedzi. W tej grze reporter jest napastnikiem. Ty razem ze swoim trenerem medialnym gracie w obronie. Najgorsza rzecz jaką możesz zrobić to strzelić sobie bramkę samobójczą. Mam nadzieję, że teraz wiesz jak tego uniknąć.